τό σάββατον διά τόν ἄνθρωπον

Τά λόγια τοῦ Χριστοῦ, «τό σάββατον διά τόν ἄνθρωπον ἐγένετο, οὐχ ὁ ἄνθρωπος διά τό σάββατον» (Μάρκ. β΄ 27), δέν εἶναι λόγια ἁπλά, ἱστορικά˙ εἶναι λόγια πού µᾶς ἀφοροῦν, καθώς στιγµατίζουν τό πάθος τοῦ φαρισαϊσµοῦ.

Ὅλα αὐτά πού ὁ Σωτήρας θεσµοθέτησε διά µέσου τῆς Ἐκκλησίας (νηστεία, µοναχισµός, ἱερές εἰκόνες, ἱερές ἀκολουθίες καί λειτουργίες κλπ) ἀποτελοῦν µέσα γιά νά δοξαστεῖ ὁ Θεός καί νά σωθεῖ ὁ ἄνθρωπος. Ἐξάλλου, ἡ Δόξα τοῦ Θεοῦ εἶναι ἡ σωτηρία τοῦ ἀνθρώπου, ὅπως λέει ἕνας Πατέρας, ἐάν ἡ µνήµη µου δέν µέ ἀπατᾶ. Ὁ σκοπός, λοιπόν, εἶναι ἡ Δόξα τοῦ Θεοῦ καί ἡ σωτηρία τοῦ ἀνθρώπου. Ὅµως, ἐάν τά µέσα γίνονται αὐτοσκοπός, δέν συνεισφέρουν πιά στόν πραγµατικό σκοπό, ἀλλά µάλλον γίνονται ἐµπόδιο. Ἔτσι, λοιπόν, ἡ κατάσταση χωλαίνει καί φθάνουµε τελικά στόν φαρισαϊσµό.

Ἀκόµη καί οἱ Ἅγιοι, πού µποροῦν νά ἀποτελέσουν µέσα, ὅταν ἐµποδίζουν τούς πιστούς, κατά τήν πορεία τους πρός τόν Θεόν, γίνονται ἐπιζήµιοι. Ὁ Θεός ὁ Ἴδιος ὅρισε τό Σάββατο µέσῳ τοῦ Μωϋσέως, ὅπως ὅρισε καί τά ὑπόλοιπα. Ἐάν δέν κάνουµε χρήση µέ διάκριση αὐτού πού ὅρισε ὁ Θεός καί γινόµαστε ἀπόλυτοι, τότε χρειάζεται νά ἔχουµε πολύ µεγάλη προσοχή, γιατί δέν θά ἀξίζουµε ὕστερα τίποτα περισσότερο ἀπό τούς Φαρισαίους.

Τό νά θέλουµε πάντα νά ἐπιβάλλουµε, ἀκόµα καί νά ὑποκαθιστοῦµε αὐτό πού ἀποκαλῶ µέσο, ὑπό τήν πρόφαση τῆς ἀγνότητος καί καθαρότητος στήν πίστη καί τῆς ἀφοσιώσεως στήν Παράδοση, καί αὐτό χωρίς διάκριση καί χωρίς ἐνδιαφέρον γιά τήν ἀδυναµία τοῦ ἀνθρώπου, µπορεῖ νά ὀνοµαστεῖ "φαρισαϊκός σαββατισµός" καί δέν ὁδηγεῖ πουθενά, παρά µόνο στήν ταραχή, στήν διχόνοια καί στήν χειρότερη τῶν περιπτώσεων, στό σχίσµα. Εἶναι ἕνας ἄκαιρος ζῆλος, σηµάδι ἀνωριµότητος, ἀνυποµονησίας, γιά νά µήν ποῦµε, ἀλαζονείας. Μιλῶ σωστά λέγοντας παραπάνω ὅτι θέλουµε ἀκόµα καί νά ὑποκαθιστοῦµε κάποιο µέσο, καθώς ἐνίοτε βλέπουµε στήν ζωή τῶν πιστῶν πράγµατα καί καταστάσεις "στραβά", πού ἔχουν ἀποκλίνει καί πού θέλουµε νά τίς "ἀνορθώσουµε". Ἀλλά ἀντί νά ἀνορθώνουµε τό στραβό καλάµι, τό συντρίβουµε ὁλοκληρωτικά.

Τό νά ἀσκοῦµε πίεση στά πνευµατικά πρόβατα γιά νά προχωροῦν πιό γρήγορα ἀπ᾽ ὅσο δύνανται, συνιστᾶ ἔλλειψη διακρίσεως καί σοφίας. Ὁ Πατριάρχης Ἰακώβ λέει πολύ σωστά: «ἐγώ δέ ἐνισχύσω ἐν τῇ ὁδῷ κατά σχολήν τῆς πορεύσεως τῆς ἐναντίον µου καί κατά πόδα τῶν παιδαρίων» (Γέν. λγ΄ 14)

Τό καλύτερο παράδειγµα στήν ἱστορία τῆς Ἐκκλησίας, πού δείχνει τήν ἀκρίβεια τῶν λόγων τοῦ Θεοῦ, «τό σάββατον διά τόν ἄνθρωπον ἐγένετο», εἶναι τό σχίσµα τῶν Παλαιοηµερολογιτῶν στήν Ρωσσία, πού διαρκεῖ ἐδώ καί µερικούς αἰῶνες καί τό ὁποῖο ἀποδυνάµωσε τήν Ἐκκλησία καί ἀποπλάνησε ἕνα µεγάλο µέρος τῶν καλύτερων πιστῶν της. Παρόλ᾽ αὐτά, ἡ πρόθεση τοῦ Πατριάρχου Νίκωνος ἦταν καλή καί ἀξιέπαινος. Τό µόνο πού ἤθελε ἦταν νά ἀποκαταστήσει τίς ἀρχαίες παραδόσεις, ἀλλά χωρίς νά ἐνδιαφερθεῖ γιά τούς πιστούς, πού τίς εἴχαν συνηθίσει γιά ὁλόκληρες γενεές καί πού δέν εἴχαν οὔτε τό πνευµατικό ἐπίπεδο, οὔτε τήν ἀπαραίτητη γνώση γιά µιά τέτοια ἐξαναγκαστική µεταρρύθµιση.

Ἀκόµα καί οἱ καλύτερες προθέσεις, ἐάν δέν συνοδεύονται ἀπό διάκριση, ὑποµονή, συµπάθεια καί φιλανθρωπία, εἶναι ἀξιόµεµπτες καί τά λόγια τοῦ Χριστοῦ µας «τό σάββατον διά τόν ἄνθρωπον ἐγένετο», ταιριάζουν ἀπόλυτα. Τό πνεῦµα πού δεχτήκαµε εἶναι πνεῦµα εἰρήνης καί ὄχι πνεῦµα διχόνοιας, λέει ὁ ἀπόστολος Παῦλος, κάτι πού ἐπιβεβαιώνει αὐτό πού µόλις εἴπαµε.

Ἐάν δέν ἐµψυχώνοµαι νά φυλάσσω τήν ἁγνότητα τῆς πίστεως µέσα στήν φιλανθρωπία, ἐάν ἡ γνώση δέν βασίζεται στήν ἀγάπη, συµβαίνει αὐτό πού λέει ὁ ἀπόστολος Παῦλος: «Καί ἐάν ἔχω... πᾶσαν τήν γνῶσιν, καί ἐάν ἔχω πᾶσαν τήν πίστιν... ἀγάπην δέ µή ἔχω, οὐδέν εἰµί» (Α΄ Κορ. ιγ΄ 2).

Γιά νά ὁλοκληρώσω αὐτό πού δέν εἶναι παρά µιά περίληψη, καί τό ὁποῖο θά ἀπαιτοῦσε περαιτέρω ἀνάπτυξη, κάτι πού ἡ φυγοπονία µου δέν µοῦ τό ἐπιτρέπει, παραθέτω τά ἐξῆς λόγια τῆς Θείας Λειτουργίας: «Ἀγαπήσωµεν ἁλλήλους, ἵνα ἐν ὁµονοίᾳ ὁµολογήσωµεν˙ Πατέρα, Υἱόν καί Ἅγιον Πνεῦµα, Τριάδα Ὁµοούσιον καί Ἀχώριστον».

«Ὁ στόχος καί ὁ δρόμος τοῦ ἀνθρώπου»

Ὁ Σάρτρ, ἕνας ἄθεος φιλόσοφος, ἔλεγε πῶς ἡ κόλαση εἶναι γύρω μας. Μιά γυναίκα στήν ἐποχή μας θά μποροῦσε νά ἰσχυριστεῖ: αὐτό, ἄραγε, δέν εἶναι ἀλήθεια, ὅταν σκέφτομαι τόν σύζυγό μου πού μέ νευριάζει μέ τή συμπεριφορά του (ἐνῶ στήν ἀρχή τοῦ γάμου ὅλα πήγαιναν μιά χαρά!), τήν γειτόνισσά μου πού μέ ἐνοχλεῖ συνεχῶς, τούς συναδέλφους μου στή δουλειά πού μέ στενοχωροῦν, ἀκόμα καί τήν Ἐκκλησία, ὅπου οἱ ὑπόλοιποι πιστοί μέ ἐμποδίζουν νά ζήσω τήν πίστη μου καί τήν εὐλάβειά μου. Καί γιά νά πάω λίγο πιό μακρυά: ἀκόμα καί ἡ Ἐκκλησία μέ τίς ἀδυναμίες καί τούς περιο- ρισμούς της, μέ θλίβει καί θά μποροῦσα νά βάλω ἀκόμα καί τόν Θεό στό σκαμνί τῶν κατηγορουμένων, ἐπειδή τά ἐπιτρέπει ὅλα αὐτά καί δέν ἀκούει τίς προσευχές μου.

Τί μποροῦμε νά κάνουμε γι ̓ αὐτήν τήν κατάσταση; Νά ἀλλάξουμε τόν κόσμο; Εἶναι παραπάνω ἀπό δύσκολο! Μάλλον εἶναι πιό εὔκολο νά ἀλλάξουμε τήν δική μας στάση καί νά βάλλουμε στό μυαλό μας πῶς ὅλα αὐτά εἶναι μόνο πρόσκαιρα, πῶς εἶναι μόνο ἐμπόδια στόν δρόμο, πού πρέπει νά διασχίσουμε καί πῶς μόνο ὁ στόχος μετράει. Ἀντί νά ἀποθαρρυνόμαστε ἀπό τά ἐμπόδια πού συναντᾶμε, θά εἶναι καλύτερα, γιά νά τά ξεπεράσουμε, νά κοιτάζουμε ἀπό πρίν καί νά σκεφτόμαστε, ὅπως ἕνας ταξιδιώτης, ὅτι οἱ κακοκαιρίες στόν δρόμο, οἱ λόφοι, οἱ στροφές, ἀποτελοῦν ἀναπόφευκτα μέρος τῆς διαδρομῆς καί συνεπῶς πρέπει νά προσηλώσουμε τό βλέμμα μας, ὅπως ὁ ταξιδιώτης, στόν πολυπόθητο στόχο.

Μετά ἀπό μία ἀνάπαυση, κατά τήν πασχαλινή περίοδο, εδώ εἴμαστε πάλι στήν ἀρένα τῆς Νηστείας. Ἡ Πεντηκοστή ἔχει παρέλθει καί ἤδη διανύουμε τήν περίοδο τῆς Νηστείας τῶν Ἁγίων Ἀποστόλων. «Ἁμαρτίας νεότητος ἡμῶν, καί ἀγνοίας μή μνησθῇς, καί ἐκ τῶν κρυφίων ἡμῶν καθάρισον ἡμᾶς. Μή ἀπορρίψῃς ἡμᾶς εἰς καιρόν γήρως, ἐν τῷ ἐκλείπειν τήν ἰσχύν ἡμῶν, μή ἐγκαταλίπῃς ἡμᾶς, πρίν ἡμᾶς εἰς τήν γῆν ἀποστρέψαι, ἀξίωσον πρός σέ ἐπιστρέψαι, καί πρόσχες ἡμῖν ἐν εὐμενείᾳ καί χάριτι», εὔχεται ὁ Ἱερεύς γονατιστός στήν Α ́ Εὐχή τῆς Γονυκλισίας τῆς Πεντηκοστῆς. Ἔτσι, αὐτό πού ζοῦμε στήν Θεία Λειτουργία, πρέπει νά τό ζοῦμε σέ ὅλη μας τή ζωή. Χωρίς τήν στέρηση, δέν ὑπάρχει ἀνταμοιβή, χωρίς τόν σταυρό, δέν ὑπάρχει ἀνάσταση!

Πόσες φορές ἀκούω τόν ἕναν ἤ τόν ἄλλον πιστό νά παραπονιέται γιά τήν μοίρα του καί νά ἀντιδρᾶ, ἀντί νά δέχεται τόν σταυρό του! Παρόλ ̓ αὐτά, αὐτός ὁ σταυρός, καί μόνο αὐτός, εἶναι ἡ σωτηρία μας! Χάρη στόν Σταυρό τοῦ Σωτῆρος μας, ἀποκτᾶ ἀξία καί ὁ δικός μας σταυρός, ἀλλά μόνο ἐάν τόν δεχτοῦμε καί τόν σηκώσουμε μέ ἐπίγνωση. Ὑπῆρχαν δύο ληστές, πού ὑπέστησαν τήν ἴδια μοίρα, παρόλ αὐτά μόνο ὁ ἔνας βρέθηκε μέ τόν Σωτῆρα στόν Παράδεισο, ὅπως ἀκριβῶς εἴχε ὑποσχεθεῖ ὁ Κύριος. Ἔτσι κι ἐμεῖς πρέπει νά δοῦμε τί κάνουμε μέ τόν δικό μας σταυρό, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀναπόφευκτος.

Ποιός ἅγιος δέν μᾶς χρησιμεύει γιά παράδειγμα; Ἔτσι καί ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Ῥώσος ἔζησε μέσα σ ̓ ἕναν σταύλο καί, παρόλ ̓ αὐτά, ἔγινε ἅγιος, χάρη σέ αὐτήν ἀκριβώς τήν ἐπίπονη κατάσταση.

«Γιά σένα, ἀδερφέ μου, πού σπεύδεις πρός τήν οὐράνια πατρίδα...», ἔγραφε ὁ Ἅγιος Βενέδικτος ὁ Γάλλος στόν Κανόνα του, κεφ. 78. Ἄς σπεύσουμε, λοιπόν, καί ἐμεῖς, μέ τό βλέμμα πάντα προσηλωμένο πρός τήν ἀληθινή μας οὐράνια πατρίδα, ἡ ὁποία δέν εἶναι παροδική καί «ἔνθα οὐκ ἔστι πόνος, οὐ λύπη, οὐ στεναγμός».

Ἀρχιμανδρίτης Κασσιανός

Ἡ μεγάλη πίστη

Ἡ μεγάλη πίστη

Ὁ Χριστός ὅταν ἄκουσε τήν πρώτη ἀπάντηση τοῦ ἑκατοντάρχου τῆς σημερινῆς εὐαγγελικῆς περικοπῆς, ἐθαύμασε καί ἀφοῦ ἐστράφη πρός τούς ἀνθρώπους πού Τόν ἀκολουθοῦσαν τούς ἐβεβαίωσε ὅτι οὔτε στούς Ἰσραηλίτες δέν εὑρῆκε τόσο μεγάλη πίστη. Γιατί ὅμως ὁ Χριστός χαρακτηρίζει τήν πίστη τοῦ ἑκατοντάρχου μεγάλη; Τί τό ἰδιαίτερο εἶχε ἡ πίστη αὐτοῦ τοῦ ἀνθρώπου; Μέ τά λόγια πού εἶπε ὁ ἑκατόνταρχος ἐφανέρωσε ὅτι ἡ πίστη του στό Χριστό ὡς παντοδύναμο Θεό ἦταν ἀπόλυτη. Δέν ὑπῆρχε καμμία ἀμφιβολία στό νοῦ καί στήν καρδιά του ὅτι ὁ Χριστός μποροῦσε νά θεραπεύση τόν παραλυτικό δοῦλό του. Καί τοῦτο τό βεβαιώνει ἀκόμη περισσότερο μέ τήν αἰτιολογία πού παρουσιάζει στό Χριστό γιά τήν πρώτη ἀπάντηση πού ἔδωσε. Εἶπε ὁ ἑκατόνταρχος: «καί ἐγώ εἶμαι ἄνθρωπος πού ἔχω στίς διαταγές μου στρατιῶτες καί ὑπηρέτες καί μόλις τούς δώσω μία ἐντολή ὁ λόγος μου ἐφαρμόζεται. Πόσο μᾶλλον ἐσύ πού ὡς Θεός ἐξουσιάζεις τά πάντα, τά οὐράνια καί τά ἐπίγεια, τούς Ἀγγέλους καί τούς ἀνθρώπους. Νά εἰπῆς ἕνα λόγο καί ὁ λόγος σου θά ἐφαρμοσθῆ». Αὐτή εἶναι ἡ τόσο μεγάλη πίστη τοῦ ἑκατοντάρχου τήν ὁποία ἐθαύμασε ὁ Χριστός. Αὐτήν τήν πίστη ἄφησε ὁ Χριστός ὡς παράδειγμα στούς ἀνθρώπους ὅλων τῶν αἰώνων καί σ’ ἐμᾶς σήμερα τούς ὀρθοδόξους χριστιανούς. Αὐτήν τήν πίστη θά ζητήση ὁ Χριστός ὡς Δίκαιος Κριτής κατά τήν ἡμέρα τῆς Δευτέρας Παρουσίας Του, ὅταν θά ἔλθη νά κρίνη τόν κόσμο.

Ἀρχιμ. Εὐστάθιος Τουρλῆς

Οἱ δύο κύριοι

Μεταξύ τῶν ἄλλων διδασκαλιῶν, στήν σημερινή εὐαγγελική περικοπή, ὁ Χριστός ἔδωσε καί μία σημαντική προειδοποίηση: «οὐδείς δύναται δυσί κυρίοις δουλεύειν», δηλαδή κανείς δέν μπορεῖ νά ὑπηρετῆ δύο κυρίους. Καί ποιοί εἶναι αὐτοί οἱ δύο «κύριοι»; Ὁ ἕνας εἶναι ὁ πραγματικός Κύριος, ὁ Κύριος καί Δημιουργός τοῦ σύμπαντος κόσμου καί πλάστης τοῦ ἀνθρώπου. Καί ὁ ἄλλος εἶναι ὁ κόσμος καί τά μέσα πού διαθέτει γιά νά ὑποδουλώνει τόν ἄνθρωπο, μέ κυριότερο μέσο τό χρῆμα, τόν μαμωνᾶ, πού φθείρει τόν ἄνθρωπο. Ὁ κόσμος, ὁ ὁποῖος «ὅλος ἐν τῷ πονηρῷ κεῖται», δέν εἶναι πραγματικός κύριος, ἀλλά ἐπειδή οἱ ἄνθρωποι ὑποτάσσονται σ’ αὐτόν, γι’ αὐτό γίνεται κύριος καί οὐσιαστικά δυνάστης τῶν ἀνθρώπων. Ὁ κόσμος ἀντιστρατεύεται καί πολεμᾶ τόν πραγματικό Κύριο καί Θεό. Καί ἐπειδή δέν μπορεῖ νά πολεμήση εὐθέως τό Θεό, γι’ αὐτό πολεμᾶ τό πλάσμα Του, τόν ἄνθρωπο. Γι’ αὐτό καί ὁ Χριστός δίνει σαφῆ προειδοποίηση ὅτι κανείς ἄνθρωπος πού θέλει νά ἀγαπᾶ τό Θεό καί νά ὑπακούη στίς ἐντολές Του, δέν μπορεῖ νά δίνη μέρος τῆς ἀγάπης του στόν κόσμο, γιατί ὁ κόσμος ἀντιστρατεύεται τό νόμο καί τίς ἐντολές τοῦ Θεοῦ. Ἑπομένως εἶναι ἀναγκαῖο ὁ ἄνθρωπος πού θέλει νά εἶναι μέ τό μέρος τοῦ Θεοῦ καί νά ἐλπίζη στήν σωτηρία του καί τήν αἰώνιο ζωή, νά μήν ὑποδουλωθῆ στόν κόσμο καί τά ἀγαθά του, ἀλλά νά ἀφιερώση τόν ἑαυτό του ὁλόκληρο στόν πραγματικό καί ἀληθινό Κύριο, τό Θεό.

Ἀρχιμ. Εὐστάθιος Τουρλῆς 31-5-2010.

Ἡ ὑπόσχεση

Ἡ ὑπόσχεση

Στήν σημερινή εὐαγγελική περικοπή ὁ Χριστός προσκάλεσε τούς δύο ἀδελφούς, τόν Πέτρο καί τόν Ἀνδρέα, νά Τόν ἀκολου θήσουν, δίδοντας τους τήν ὑπόσχεση «καί ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων». Πόσο ὅμως κατενόησαν αὐτή τήν ὑπόσχεση τοῦ Χριστοῦ οἱ δύο ἁλιεῖς τῆς Γεννησαρέτ, ὥστε μάλιστα νά ἀφή­σουν ἀμέσως τά δίκτυα καί νά ἀκολουθήσουν τόν Χριστό; Τί ἦταν ἐκεῖνο πού τούς ἔκανε νά λάβουν τόσο γρήγορα τήν ἀπό φασή τους; Βεβαίως ὁ Χριστός τούς ἐμίλησε μέ λόγια πού τούς ἦσαν γνωστά καί κατανοητά, ἀφοῦ αὐτό ἦταν τό ἐπάγγελμά τους. Ὅμως τό περιεχόμενο αὐτῶν τῶν λόγων τοῦ Χριστοῦ ἦταν μεταφορικό καί ἀνώτερο. Κανείς δέν θά μποροῦσε νά χρησιμο ποιήση δίκτυα γιά νά ἁλιεύση ἀνθρώπους. Γι’ αὐτό εἶναι βέβαιο ὅτι οἱ δύο ἁλιεῖς τῆς Γεννησαρέτ καί πρῶτοι Μαθηταί τοῦ Χρι στοῦ ἄκουσαν τήν ὑπόσχεση τοῦ Χριστοῦ ὄχι μέ τήν ἀκοή τοῦ νοῦ, ἀλλά μέ τά αἰσθητήρια τῆς ψυχῆς. Καί ἡ ὑπόσχεση αὐτή τοῦ Χριστοῦ δέν ἔγινε γιά νά προσελκύση τούς δύο πρώτους μαθητές Του, ἀλλά γιά νά τούς προαναγγείλη ποιό θά εἶναι τό μελλοντικό ἔργο τους. Ἔτσι γίνεται κάθε φορά πού ὁ Χριστός προσκαλῆ κάποιον νά Τόν ἀκολουθήση. Τά λόγια μοιάζουν ἀν θρώπινα καί γνωστά, ἀλλά τό περιεχόμενό τους γίνεται κατα νοητό καί ἀποδεκτό μόνον μέ τά αἰσθητήρια τῆς ψυχῆς τοῦ ἀν θρώπου πού ἀποφασίζει νά ἀκολουθήση τό Χριστό, εἴτε πρόκει ται γιά ὁμολογία τῆς πίστεως εἴτε γιά μοναχική ἀφιέρωση.

Ἀρχιμ. Εὐστάθιος Τουρλῆς. 24-5-2010